بررسی حادثه نشت نفت از خط لوله مارون- اصفهان، با نگاهی به تجارب مشابه جهانی، رویکردهای پاکسازی آلودگی و ارایه پیشنهادات جهت رفع آلودگی

دسته : محیط زیست
تعداد بازدید:۶
بررسی حادثه نشت نفت از خط لوله مارون- اصفهان، با نگاهی به تجارب مشابه جهانی، رویکردهای پاکسازی آلودگی و ارایه پیشنهادات جهت رفع آلودگی

مجری طرح: دکتر راضیه لک
مدیر پروژه: دکتر محمدرضا قاسمی
راهبر: دکتر مهسا عدل
همکاران پروژه: دکتر محمدرضا قاسمی، دکتر علیرضا واعظی، دکتر احسان جلیلوند، مهندس مهسا سنایی، مهندس رضا اسلامی، دکتر امید اردبیلی، مهندس الناز آقاعلی

در پی تدوین و تصویب قانون حفاظت از خاک و ابلاغ آن به دولت در تاریخ 20 خردادماه 1398، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست موظف به اجرای این قانون گردیدند. برای اجرای بندهایی از قانون حفاظت از خاک، سازمان حفاظت محیط زیست به تدوین ضوابطی دارد که به موضوعات آلودگی خاک در پیوند با پدیده‏های زمین‏شناختی مربوط می‏شوند. با توجه به موضوع ضوابط و پیشینه پژوهشکده علوم زمین، سازمان حفاظت محیط زیست، تدوین ضوابط یادشده را به پژوهشکده سپرد تا در چهارچوب موافقتنامه یک طرح پژوهشی با عنوان "تدوین ضوابط زیست‏محیطی خاک در موضوعات حوادث شیمیایی، حوادث طبیعی غیرمترقبه و عملیات معدنی" با سازمان همکاری نماید.
قرارداد موافقتنامه یادشده به شماره 357-1002-ط-2 در تاریخ 1/5/1399 به تایید و امضای دو طرف رسید و عملیات مربوط به آن بلافاصله آغاز شد. انجام تعهدات مربوط به موضوع حوادث شیمیایی و حوادث طبیعی غیرمترقبه نیازمند بررسی جامع پیشینه همه حوادث یادشده در سطح کشور بود. بررسی آمار موجود آشکار نمود آلودگی خاک بر اثر این گونه حوادث بارها در کشور روی داده است، اما فرایندهای گزارش‏دهی، ارزیابی آسیب‏های زیست‏محیطی، بازسازی خاک‏های آلوده، تعیین میزان خطرپذیری محیط خاک، پیشگیری فنی و پایش آلودگی خاک در این گونه موارد اصولا دارای نظام مدونی نیست و از این رو آمادگی موجود در کشور برای برخورد با حوادث شیمیایی و حوادث طبیعی غیرمترقبه بسیار محدود است.
در میانه اجرای طرح پژوهشی یادشده، رویداد حادثه 23 آذر ماه 1399 در خط لوله نفت مارون-اصفهان (گستره سرخون) زنگ خطری را برای محیط زیست کشور در زمینه آلودگی خاک بر اثر حوادث به صدا در آورد و آشکار ساخت این حادثه، افزون بر اهمیت محلی خود، دارای اهمیتی ناحیه‏ای برای سراسر مسیر خطوط لوله انتقال نفت و فراورده‏های آن است. آموخته‏های ما از این رویداد می‏تواند به عنوان الگویی در زمینه شناخت خطرپذیری خاک کشور از انواع حوادث مورد استفاده قرار گیرد و به اجرای بهینه قانون حفاظت از خاک یاری برساند. به همین روی حادثه خط لوله نفت مارون-اصفهان به عنوان موضوع محوری جدید و مهمی در چهارچوب قرارداد پژوهشکده علوم زمین با سازمان حفاظت محیط زیست مطرح شد و پس از مذاکره بین دو طرف، سازمان با مبادله متممی بر قرارداد اصلی با موضوع مطالعه جامع حادثه یادشده موافقت نمود. متمم قرارداد پس از انجام مراحل قانونی به شماره 377-1002-ط-2 در تاریخ 11/12/1399 به پژوهشکده علوم زمین ابلاغ شد. موارد اصلی در اجرای شرح خدمات این متمم عبارتند از:
1- مطالعات دفتری، جمع‏آوری داده‏ها و اطلاعات، مطالعات تطبیقی (جهانی)، گزارش‏ها و نقشه‏های مختلف
2- بازدید صحرایی و اخذ اطلاعات از وضعیت کلی مخاطرات زمین‏شناختی، علت احتمالی حادثه، اقدامات اولیه، نحوه کنترل و مهار
3- مروری بر تجارب بین‏المللی در حوادث نشت از تاسیسات و خطوط انتقال نفت در دنیا
4- اقدامات انجام شده جهت انجام عملیات پاکسازی پس از وقوع حادثه در وقایع مشابه در جهان و درس آموخته‏ها برای واقعه سرخون
5- بازسازی خاک آلوده به نفت در وقایع مشابه و درس آموخته‏ها برای واقعه سرخون
6- تهیه گزارش نهایی، ارایه برنامه پیشنهادی اولویت‏دار برای پایش، پیشگیری کنترل، احیا و پاکسازی خاک‏های آلوده با توجه به شرایط منطقه و برگزاری جلسات کارشناسی

بخشی از داده‏ها و اطلاعات مورد نیاز از سوی سازمان حفاظت محیط زیست کشور در اختیار پژوهشکده قرار گرفت و نشست‏ها و مکاتباتی که با اداره کل حفاظت محیط زیست استان چهارمحال و بختیاری صورت گرفت، به تکمیل اطلاعات از حادثه گستره سرخون کمک قابل ملاحظه‏ای نمود که بدین وسیله از ایشان سپاسگزاری می‏شود. ارایه کاربرگ‏های گزارش حادثه سرخون از سوی اداره یادشده نیز به شناسایی مشخصات حادثه سرخون کمک زیادی نمود. در پی رویداد حادثه انتشار نفت در گستره سرخون، دفتر مخاطرات سازمان زمین‏شناسی و اکتشافات معدنی کشور به درخواست شرکت خطوط لوله و مخابرات نفت کشور بازدیدی از محل حادثه داشتند که گزارش آن در این سند مورد استفاده قرار گرفته است. گزارش یادشده با همکاری اداره کل زمین‏شناسی منطقه جنوب باختری (اهواز) تهیه شده است، که بدین وسیله از هر دو نهاد سازمان زمین‏شناسی و اکتشافات معدنی کشور سپاسگزاری می‏شود. یک مجموعه مستندات در زمینه الزامات و رویه‏های ایمنی و برنامه‏های تغییر، بازسازی و ایمن‏سازی خط لوله مارون-اصفهان از سوی شرکت ملی نفت ایران و از طریق سازمان حفاظت محیط زیست کشور در اختیار پژوهشکده قرار گرفت که از این دو نهاد نیز سپاسگزاری می‏نماییم.