ژئوشیمی رسوبی و آلایندههای زیستمحیطی
مدرس: دکتر علیرضا واعظی
تاریخ برگزاری: ۲۸ و ۲۹ بهمن ۱۴۰۲
مدت زمان: ۱۶ ساعت آموزشی
مخاطبان هدف: کارشناسان سازمان زمینشناسی و اکتشافات معدنی کشور
هدف دوره: ارائه دیدگاهی جامع و کاربردی در زمینه رفتارهای ژئوشیمیایی عناصر در رسوبات، آموزش روشهای استاندارد نمونهبرداری و آمادهسازی، و توانمندسازی کارشناسان در تحلیل دادههای مربوط به آلودگیهای فلزی و ارزیابی ریسک اکولوژیکی محیط زیست.
سرفصلهای آموزشی:
۱. مبانی ژئوشیمیایی و مفاهیم پایه
- تعریف عناصر بالقوه سمی و فلزات سنگین.
- بررسی عناصر کمیاب (Trace Elements) و نقش آنها در سیستمهای زیستی.
- مفهوم دسترسی زیستی (Bioavailability) و ضرورت تفکیک شیمیایی برای تعیین منشأ آلایندهها.
۲. متدولوژی نمونهبرداری و آمادهسازی آزمایشگاهی
- نمونهبرداری رسوبات: کار با انواع نمونهگیرهای بستر دریا (Van Veen Grab، Heavyweight Grab) و نمونهگیرهای مغزی (Core Samplers) جهت حفظ لایهبندی رسوبات.
- آمادهسازی نمونه: مراحل خشک کردن (شامل Freeze-drying)، آسیاب کردن، الک کردن و هموژنسازی.
- کنترل کیفیت: مدیریت اتاقهای تمیز (Clean Room)، جلوگیری از آلودگیهای متقاطع و کنترل شرایط محیطی.
۳. تکنیکهای استخراج و هضم شیمیایی
- روشهای هضم: بررسی روشهای هضم کامل و استخراج جزئی با استفاده از تیزاب سلطانی (Aqua Regia) و روشهای مبتنی بر مایکروویو.
- استانداردسازی: آشنایی با متدهای استاندارد جهانی از جمله USEPA 3052 و متدهای تعیین میزان جیوه.
- استخراج ترتیبی (Sequential Extraction): تفکیک فازهای مختلف عناصر (سست، سولفیدی، آلی-فلزی، مقاوم و سیلیکاتی) جهت درک رفتار پویای آلایندهها.
۴. شاخصهای ارزیابی آلودگی و ریسک اکولوژیکی
- محاسبه شاخصهای استاندارد:
- شاخص زمینانباشتگی (Igeo)
- عامل غنیشدگی (Enrichment Factor - EF)
- شاخص آلودگی (CF) و پتانسیل خطر اکولوژیکی (RI)
- آشنایی با معیارهای کیفی رسوبات (SQGs) و سطوح بحرانی (ERL/ERM).
۵. کاربرد عملی و تحلیل دادهها (Case Study)
- تحلیل دادههای ژئوشیمیایی محیطهای دریایی (مانند خلیج فارس).
- استفاده از نرمافزارهای آماری جهت خوشهبندی و تعیین منشأ عناصر (طبیعی در برابر انسانساخت).
- تفسیر نقشههای پهنهبندی آلودگی.