گزارش نقشه زمین شناسی یک پنجاه هزارم علیشار
قدیمیترین واحد سنگی ناحیه علیشار سنگ آهکهای کرتاسه زیرین و جوانترین واحد رسوبات آبرفتی عهد حاضر هستند. واحدهای سنگی کهنتر از کرتاسه در مناطق پیرامون رخنمون داشته و به گونهای ناپیوسته توسط واحدهای آتشفشانی ائوسن پوشیده شدهاند. فعالیت آتشفشانی گسترده در این ناحیه بخشی از کمان ماگمایی ارومیه-دختر و در پیوند با فرورانش پوسته اقیانوسی نوتتیس به زیر ایران مرکزی است. رویدادهای ماگمایی این منطقه از اواخر پالئوسن شروع شده و در ائوسن بالایی به اوج خود رسیدهاند. واحدهای سنگی این ناحیه بیشتر سنگهای آتشفشانی و آذرآواری به سن ائوسن دربردارنده آندزیت، بازالت، آندزیت بازالت، داسیت، توف و ایگنمبریت هستند. ترکیب و بافت سنگهای آتشفشانی و آذرآواری ائوسن زیرین تا بالایی در این ناحیه نشانگر سامانه پیچیده ماگمایی ناشی از فورانهای پیاپی است. وجود میکروفسیل های دریایی کم عمق تا عمق متوسط، نشان میدهد که آتشفشانهای ائوسن در یک حوضه دریایی فوران کرده اند. وجود توالی رخساره های کم عمق و نیمه عمیق نشان دهنده فرونشینی حوضه همزمان با فعالیتهای آذرین در زمان ائوسن است. فعالیتهای ماگمایی در ناحیه علیشار تا الیگوسن ادامه داشته و به دنبال آن پیشروی گسترده دریا و رسوبگذاری سازند قم، دربردارنده سنگ آهک و مارن، در میان دو سازند تخریبی قارهای قرمز زیرین و قرمز بالایی روی داده است. دورههای آرامش نسبی در میان فورانهای آتشفشانی با رسوبگذاری افقهای ماسه سنگ آهکی، سنگ آهک ماسهای، ماسه سنگ، شیل و سنگ آهک همراه بوده است. واحدهای سنگی به سن ائوسن در گستره نقشه علیشار، بر پایه میکروفسیلهای شناسایی شده، به مجموعههای سنگی به سن ائوسن زیرین، ائوسن میانی و ائوسن بالایی دسته بندی شدهاند.
واحدهای سنگی مختلف در این ناحیه در پی ایجاد نیروهای فشارشی، در پیوند با فرآیند فرورانش دچار چین خوردگی و گسلش شدهاند. این شرایط باعث تغییر در وضعیت لایه بندی اولیه شده است. گسلهای گستره علیشار دارای دو روند چیره شمال باختری- جنوب خاوری و شمال خاوری-جنوب باختری هستند. این گسلها بیشتر در واحدهای سنگی ائوسن و سازند قم یافت اثر کردهاند. گسلهای با راستای شمال باختری-جنوب خاوری بیشتر راستبر و گسلهای با راستای شمال خاوری-جنوب باختری بیشتر چپبر هستند.
چین خوردگیهای بزرگ مقیاس گستره نقشه به گونه ساختارهای تاقدیسی و ناودیسی، در واحدهای سنگی ائوسن و الیگومیوسن، در اثر رویدادهای فشارشی میوسن ایجاد شدهاند.
بررسیهای ژئوشیمیایی نشان میدهد که سنگهای آتشفشانی ناحیه از گونه سنگهای فلسیک تا حدواسط از نوع متاآلومینوس و دارای ترکیب کالکو آلکالن تا ساب آلکالن بوده و در یک کمان ماگمایی در حاشیه قارهای پویا در لبه پهنه ایران مرکزی شکل گرفتهاند.
گستره علیشار از دیدگاه کانهزایی و معدنی پهنهای ارزشمند است. سنگهای آتشفشانی منطقه در پی بالا آمدن سیالهای ماگمایی دچار دگرسانی گرمابی با درجههای گوناگون شدهاند. مهم ترین دگرسانی های مرتبط با کانی سازی در منطقه دگرسانی آرژیلی، سیلیسی، اکسید آهن و پروپلیتی هستند. این ویژگی باعث ایجاد نمودهای معدنی و کانی سازی آهن، مس، باریت، فلدسپات و کائولن شده است.